Finansal özgürlük · Planını anlamak
Enflasyon yüksekken birikimin gerçekten büyüyor mu?
Hesabındaki para artarken satın alma gücün azalabilir. Üstelik yatırdığın yeni para da bakiye artışını getiri gibi gösterebilir. Birikiminin ne kadar büyüdüğünü anlamak için bu iki etkiyi ayrı okumak gerekir.
Bakiye artışı ile getiri aynı şey değil
Yıla 100.000 TL ile başlayıp yıl sonunda 140.000 TL gördüğünü düşün. Arada para eklemediysen, para çekmediysen ve giderler ayrıca yoksa nominal getiri %40'tır. Ama yıl içinde 30.000 TL daha yatırdıysan, bakiye farkının tamamına “kazanç” diyemezsin.
Yeni katkılar farklı tarihlerde yatırıldığı için farklı sürelerle çalışır. Sadece toplam katkıyı son bakiyeden çıkarmak, yüzdesel yatırım performansını doğru hesaplamaya yetmez. Kişisel portföy performansı için nakit akışlarının tarihlerini dikkate alan bir yöntem gerekir. Bu yazı o performans hesabını değil, yeni katkı bulunmayan bir tutarın enflasyondan nasıl arındırıldığını anlatır.
Reel getiri nasıl hesaplanır?
Reel getiri, seçilen fiyat ölçüsüne göre satın alma gücündeki değişimi gösterir. Yıllık nominal getiri ile aynı dönemin enflasyonunu şu şekilde birleştirebilirsin:
Yüzdeleri formüle ondalık olarak koy: %40 için 0,40; %30 için 0,30. Örnekte 1,40 ÷ 1,30 − 1 = 0,076923; yani yaklaşık %7,69. Getiriden enflasyonu çıkarmak düşük oranlarda yaklaşık bir sonuç verebilir, ancak oranlar yükseldikçe hata da belirginleşir.
| Nominal getiri | Enflasyon | Yıl sonu bakiye | Bugünün parasıyla değer | Reel getiri |
|---|---|---|---|---|
| %40 | %30 | 140.000 TL | 107.692 TL | %7,69 |
| %30 | %30 | 130.000 TL | 100.000 TL | %0 |
| %20 | %30 | 120.000 TL | 92.308 TL | −%7,69 |
Dar ekranda tabloyu yatay kaydırabilirsiniz.
Son satırda hesabın 20.000 TL artmış olsa da aynı fiyat sepetine göre alım gücün azalmıştır. Birinci satırda ise 40.000 TL nominal artışın bugünkü satın alma gücüyle karşılığı yaklaşık 7.692 TL'dir. Örnekler başlangıçtaki 100.000 TL'nin büyümesini ölçer; araya yeni yatırım eklenmez.
Para birimini, dönemi ve giderleri eşleştir
Üç aylık yatırım getirisini yıllık enflasyonla karşılaştırmak, farklı süreleri aynıymış gibi ele alır. Önce aynı başlangıç ve bitiş tarihlerini kullan. TL portföyün TL getirisini, o dönemin TL fiyat değişimiyle değerlendir. Döviz bazlı bir hesabı TL yaşam giderlerine bağlayacaksan kur hareketini de hesaba katman gerekir.
Bir hesabın USD cinsinden tutulması, Türkiye'deki giderlerinin USD cinsinden sabit olduğu anlamına gelmez. TL giderlerin dolara çevrilmiş tutarı da değişebilir. Para birimi seçimi tek başına kur riskini veya kişisel enflasyonu ortadan kaldırmaz.
Resmî enflasyon geniş bir tüketim sepetini ölçer. Senin kira, eğitim, sağlık ve ulaşım giderlerinin ağırlığı farklı olabilir. Bu yüzden genel endeksle hesapladığın reel getirinin yanında, sürdürmek istediğin yaşam standardının maliyetini de takip et. Aynı portföy farklı haneler için farklı gider süresi karşılayabilir.
Aylık yatırımın satın alma gücü sabit kalıyor mu?
Ayda 20.000 TL yatırdığını ve temsili olarak bir yıl içinde fiyatların %30 arttığını düşün. Bir yıl sonra hâlâ 20.000 TL yatırmak, bugünkü parayla yaklaşık 15.385 TL katkı demektir. Aynı satın alma gücünde katkıyı sürdürmek için yıl sonundaki aylık tutarın 26.000 TL olması gerekir. Bu, gelirinin aynı oranda artacağını varsayman gerektiği anlamına gelmez; katkı planının sürdürülebilirliğini kontrol etmen gerektiğini gösterir.
Finansal Özgürlük hesaplayıcısı gider ve katkıların enflasyona endeksli kaldığını varsayar. Nominal getiriyi enflasyondan arındırır ve sonucu bugünün parasıyla sunar. Nominal yatırımını yıllarca sabit tutacaksan modelin bu varsayımı planını fazla iyimser gösterebilir. Böyle bir durumda hesabı kusursuz bir tahmin olarak kullanma; katkı hedefini düzenli gözden geçir.
Kendi planını iki farklı varsayımla oku
Önce mevcut gider, birikim ve aylık yatırımını hesaplayıcıya gir. Ardından nominal getiri aynı kalırken enflasyonu yükselt; bir başka hesapta enflasyon sabitken getiriyi düşür. Her denemede tek değişkeni değiştirerek farkın nereden geldiğini gör. Hesaplayıcı vergi ve ücretleri ayrıca modellemez; bu maliyetleri dışarıda bırakan bir oranı net getiri gibi sunma.
Daha yüksek bakiye görmek iyi bir başlangıçtır. Finansal özgürlük hedefinde asıl takip edeceğin ilişki ise portföyünün, sürdürülebilir giderlerini bugünkü satın alma gücüyle ne kadar karşılayabildiğidir.
Getiri ve enflasyon varsayımlarımı karşılaştırSık sorulanlar
Enflasyon düştüğünde fiyatlar da düşer mi?
Enflasyonun pozitif kalıp düşmesi, fiyatların daha yavaş artmasıdır. Fiyat seviyesinin düşmesiyle aynı şey değildir.
Bu tablodaki %30 Türkiye'nin güncel enflasyonu mu?
Hayır. Hesap yöntemini göstermek için seçilmiş temsili bir orandır; güncel veri veya tahmin olarak kullanılmamalıdır.
Kaynaklar ve hesaplama notu
- SEC Investor.gov: Enflasyon ve yatırım riskleri — satın alma gücü riskinin genel açıklaması.
- TCMB Herkes İçin Ekonomi — enflasyon ve fiyat istikrarına ilişkin eğitim kaynakları.
- Tablodaki tutarlar ve katkı örnekleri bu yazı için formülle hesaplandı; tutarlar en yakın TL'ye, oranlar iki ondalığa yuvarlandı. Kaynaklar varsayımsal getirileri onaylamaz.
İlgili rehberler
Bu içerik eğitim ve örnek hesaplama amaçlıdır; kişiye özel yatırım, vergi veya emeklilik danışmanlığı değildir. Temsili oranlar güncel piyasa verisi, getiri tahmini veya garanti olarak kullanılmamalıdır.